- بیعانه

بيعانه كه از آن به پيش بها يا پيش پرداخت هم عرفاً تعبير مي شود ، مبلغي است كه به هنگام تنظيم قولنامه يا مبايعه
نامه پرداخت مي شود . در اينكه اين مبلغ ، جزئي از ثمن است ترديدي وجود ندارد . آنچه محل بحث و اختلاف در
نظامهاي حقوقي است، اين است كه آيا پرداخت كنندة بيعانه مي تواند با چشم پوشي از بيعانة پرداختي ، از تأدية ماندة
ثمن امتناع كند و عقد را برهم زند و يا اينكه اين مبلغ به عنوان تحكيم قرارداد و لزوم پايبندي به تعهدات ناشي از عقد و
به نشانة استواري عهد و پيمان پرداخت مي شود .
در بسياري نظامهاي حقوقي پرداخت كنندة بيعانه مي تواند با انصراف از پرداخت آن ، وعدة بيع و يا خود عقد بيع را بر
هم زند و دريافت كنندة آن با استرداد اين وجه و پرداخت معادل آن ؛ وليكن در حقوق ما با توجه به سكوت قانون و با
عنايت به اصول حقوقي ، حكم اين است كه پرداخت كنندة بيعانه با انصراف از مبلغ پرداختي و يا دريافت كنندة آن با
آمادگي استرداد بيعانه و وجه التزامي معادل آن ، حق بر هم ز دن قرارداد را ندارد ، مگر آنكه قصد مشترك طرفين يا
داوري عرف بر خلاف حكم مذكور باشد .

واژگان كليدي :

بيعانه ، بيع العربون ، وجه التزام
بیعانه را پیش بها یا پشتانه ( به فتح ب و سکون شین ) و یا پیش پرداخت می گویند که در قراردادهای مقدماتی
بیع اعم از قولنامه و یا وعدۀ یک طرفه بیع و همچنین به هنگام تنظیم قرارداد بیع ، پرداخت آن متعارف و مرسوم است .
بدواً به بحث واژه شناسی و تعاریف ارائه شده از این اصطلاح مي پردازیم ، سپس نگاهي به پاره اي از نظام های حقوقی
مي اندازيم و در ادامه آثار حقوقي پرداخت بيعانه را بررسي مي كنيم .
با مقدمه مذكور در فوق به بیان تعاریف ارائه شده از بیعانه می پردازیم :
استاد مرحوم حسن عمید در فرهنگ فارسی خود بیعانه را اینگونه تعریف می کند : «پول کمی است که هنگام خریدن
چیزی می دهند تا پس از تحویل گرفتن آن ، باقی پول را بدهند و پشتانه هم گفته شده است . »واما از نقطه نظر حقوقی
استاد گرانقدر دکتر جعفری لنگرودی «بیعانه» را چنین تعریف کرده اند : « مقداری از ثمن است که از باب اطمینان بایع
از طرف مشتری به او پرداخت می شود ، خواه تسلیم مبیع مدت داشته باشد ، مانند بیع سلم ، خواه مدت نداشته ولی
آوردن مبیع و تحویل دادن آن نوعاً مستلزم زحمت یا هزینه باشد » ایشان در جای دیگر اضافه می کنند که « گاهی کلمۀ
بیعانه ، پشتانه ، نامیده می شود که پشت بر وزن دست ، نامیده می شود و خود کلمۀ پشت به معنی عقد است و این
لغت از همان مایۀ Pacte می باشد . در فقه و حقوق کشورهای عربی در مورد بیعانه از اصطلاح «عربون» یا « اربون»
استفاده شده است ، در خصوص کلمه عربون یا اربون استاد دکتر جعفری لنگرودی گفته اند : « ... این لغت «آرامی»
می باشد که اعراب آنرا با عین و الف می نویسند ولی فارسی زبانان بایدبا الف بنویسند ...»
در تعریف اربون همچنین گفته شده است که قسمتی از ثمن یا اجرت است که برای معامله پرداخت می گردد .
ریشۀ اربون ،به معنی بیعانه است . و اما بیع العربون بیشتر به این صورت است که شخصی کالائی می خرد و مبلغی را
به عنوان بخشی از ثمن می پردازد ، که اگر متاع مزبور مورد پسند واقع شد ، آن مبلغ جزء ثمن معامله محسوب گردد و
محسوب گردد و بقیه آن پرداخت شود و گرنه آن مبلغ داده شده مال بایع باشد .
آنچه خواندید چکیده ای از تعاریف بیعانه در نظام حقوقی می باشد.